Oorlogsvluchtelingen 1940-’45 in Gerkesklooster/Stroobos natuurlijk ingeburgerd

GERKESKLOOSTER-STROOBOS – Burgemeester Oebele Brouwer van Achtkarspelen heeft woensdag uit handen van auteur Klaas van der Schuit het eerste exemplaar ontvangen van diens boek ‘Tweede Wereldoorlog 1940-1945 Gerkesklooster Stroobos’.

De presentatie was anders dan gepland, in verband met de coronacrisis. Van een officiële overhandiging kon dan ook geen sprake zijn. Terwijl Brouwer het boek vanaf een tafeltje pakte in de hervormde kerk, liep de schrijver alvast de zon tegemoet. Met een ferme ‘earmtakkegroet’ bedankte Brouwer later de auteur voor zijn vele speur- en schrijfwerk.

Benjamin

Het eerste boek zou oorspronkelijk voor Benjamin van Praagh uit het Belgische Westerloo bij Antwerpen. Hij is in 1935 geboren in Scheveningen en woonde als Freerk Dijkstra in de oorlogsjaren in Gerkesklooster. Hij ging gewoon met leeftijds- en dorpsgenoten naar school en zou op die jaren als Joodse onderduiker terugblikken bij de presentatie, maar België sloot de grenzen.

Klaas van der Schuit (69) is geboren en getogen in Gerkesklooster-Stroobos. Na een bezoek aan Tresoar in de jaren tachtig raakte hij geȉnteresseerd in de geschiedenis van de eigen streek. ,,As jo dan ienkear dermei begjinne, geane jo troch.’’ Inmiddels staan er acht boeken op zijn naam. Met zijn jongste uitgave heeft Van der Schuit vooral voor de jongste jeugd de verhalen uit de laatste wereldoorlog willen vastleggen, als herinnering en ter lering.

Pakes en beppes

,,By lêzingen op skoalle fertel ik altyd dat wy allegearre famylje fan elkoar binne. De bern sjogge jo dan ferheard oan, mar nei it útlizzen fan in stambeam is der alle begrip. Fanút sa’n byld giet de jongerein oars mei ferhalen út de oarloch om. It binne pakes of beppes fan harren dy’t der in rol yn spylje, of omkes en muoikes fan harren pakes en beppes. En dy binne op in doarp al gau mei elkoar ferbûn”. De uitgave is ook gemaakt om het 75-jarig jubileum van de bevrijding van Achtkarspelen op 15 april 1945 door The Royal Canadian Dragoons te vieren.

Voor leerlingen van de basisschool in de bovenbouw is alleen al het levensverhaal van Benjamin of Bob boeiend als startdocument. Hij is geboren als zoon van veehandelaar Maurits van Praagh en Judith Polak in de gemeente Den Haag. Dankzij een vooruitziende blik van zijn vader ontkwam zijn familie aan transport naar een Duits concentratiekamp. Een voor een doken ze onder. Bob werd als jong onderduikertje in Warnsveld ondergebracht, maar verhuisde ettelijke keren. Hoogstwaarschijnlijk is hij via It Paradyske in Kollum uiteindelijk in Gerkesklooster beland op 9-jarige leeftijd.

Geadopteerd

Het kinderloze echtpaar Wiebe Dijkstra en Maartje Dijkstra-Kuik heeft hem in Gerkesklooster-Stroobos geadopteerd en hun ‘familielid uit Holland’ van een naam voorzien: Freerk als zoon van botermaker Dijkstra. Onder deze naam ging hij gewoon naar school en werd hij de trouwe speelkameraad van Harmen Dijkstra, die eveneens als zoon van een botermaker vlakbij hem woonde. De schoolmaten konden dankzij speurwerk van Klaas van der Schuit en Reinder Postma uit Oudwoude op 6 maart 2019 weer worden herenigd. ,,De mannen dy’t froeger as jonkjes mei elkoar boarten, hiene elkoar yn 73 jier net sjoen.”

Na de bevrijding heeft zijn vader hem opgehaald. Diens gezin bleef gespaard, maar was wel beroofd van huis en haard. Bij de gezinshereniging speelden voor Freerk twee verhoudingsgewijs kleine problemen mee. Hij mocht zich weer Bob laten noemen en kon zijn ouders weer in het Nederlands aanspreken. Dat laatste bleek nog wel eens lastig, omdat hij in Gerkesklooster met Harmen, diens ouders en wellicht ook met zijn pleegouders altijd Fries sprak.

De Overval

Het 184 pagina’s tellende boek, verluchtigd met 240 foto’s, geeft een bijzondere inkijk in de gevolgen van de oorlog op dorpsniveau, al vanaf de eerste dag. Aan bod komen onder andere de tientallen evacuees, de Slag om Blauwverlaat, de drie dorpsgenoten die betrokken waren bij de beroemde Overval op de Blokhuispoort, maar ook wrede feiten, zoals de dood van Pieter de Poel, twee dagen na de bevrijding.

Terwijl dorpssmid Sjoerd Detmar, tevens zijn werkgever, zijn stengun over zijn schouder wilde slaan, bleef de trekker achter de knoop van een inbeslaggenomen Duitse jas hangen. Doordat het wapen nog geladen was en niet vergrendeld, trof een kogel Pieter dodelijk in milt en hart. Ook de jacht op NSB-ers leverde ongewild slachtoffers op, wat een enorme domper betekende voor het bevrijdingsfeest in het dorp.

Meer tekst en foto’s in het Nieuwsblad Noordoost Friesland. Mail voor meer informatie over het boek naar: k.schuit1@chello.nl.

Tekst Jelle Raap