Bert Vegter strijdt tegen het zwerfvuil in Achtkarspelen

BUITENPOST - Zwerfvuil opruimen is niet bepaald een schone klus, heeft Bert Vegter gemerkt. De Buitenposter haalde sinds november meer dan honderd containers vuil uit de natuur. ,,Maar ik voel me steeds meer een soort Don Quichot.''

Bert Vegter (73) zocht het zwerfvuil uit de bermen en bermsloten van de 250 kilometer weg en fietspad, die Achtkarspelen buiten de bebouwde kommen telt. Het moet professioneler worden aangepakt, vindt hij. Vegter had tweemaal een gesprek met de gemeente, om duidelijk te maken, dat er echt beleid nodig is om het landschap schoon te krijgen.

Beheersplan

,,Er moet een beheersplan komen om duidelijk te maken wie verantwoordelijk is, welke cyclus nodig is om het zwerfvuil op een aanvaardbaar niveau te houden, wie toezicht moet houden en wie betaalt. Misschien zou de gemeente er zelfs vrijwilligers voor bij in kunnen zetten'', stelt Vegter. Het antwoord van de gemeente viel hem tegen.

Vegter komt niet zomaar met zijn plan. In november begon hij tijdens een fietstocht met het opruimen van afval uit bermen en bermsloten. ,,Het viel me echt op hoe vervuild de bermen waren en ben eerst begonnen met het afval mee naar huis te nemen. De eerste keer was hier in Egypte, bij Buitenpost. Ik nam een paar grote glastassen mee en zette een korf achterop de fiets. Ik had geen idee hoeveel ik op zou halen, maar daar kwam ik snel achter. Halverwege de dag had ik al zoveel, dat ik terug naar huis moest om het in mijn eigen container te gooien. Aan het eind van de dag zaten de tassen en de korf alweer zo vol, dat ik niet meer kon fietsen en lopend naar huis moest.''

Grijper en handschoenen

Toen dat een paar keer zo ging, besloot Vegter, dat het anders moest en nam hij contact op met de gemeente. Daarvan kreeg hij een grijper, handschoenen, plastic zakken en meer glastassen en er werd afgesproken, dat de gemeente het afval bij hem thuis zou op komen halen.

,,Ik heb het gaandeweg moeten leren, want dat werkte natuurlijk ook niet. Vervolgens hebben we afgesproken dat ik onderweg het afval steeds op een centrale plek zou verzamelen en dan de gemeente zou bellen om het op te halen. Dat werkte wel goed. Ik deed dat meestal drie à vier dagen per week en elke dag had ik zo'n zes, zeven of acht volle plastic zakken zwerfvuil. Ik gaf steeds door waar de verzamelplaats was en aan het eind van de dag kwam de gemeente dan met een wagen langs.''

Koelkast

Systematisch werkte Vegter zo de wegen in Achtkarspelen af. Soms kwam hij afval tegen dat te groot was om mee te nemen, zoals autobanden, stukken zwaar ijzer, huisraad, bouwafval, volle huisvuilzakken of zelfs een koelkast. ,,Daarvan stuurde ik dan een foto naar de gemeente, met de exacte locatie. Dankzij mijn vroegere werk als sectorhoofd van het waterschap, waar de gemeente Achtkarspelen ook binnen viel, ken ik dit gebied natuurlijk als mijn broekzak. Nabij Augustinusga vond ik eens 25 lege drankflessen in een bermsloot, dan heb je de fiets snel vol, dus die heb ik ook in een paar vuilniszakken langs de weg gezet en de gemeente gebeld. Dat systeem werkte perfect.''

Toen Vegter in januari het noordelijke stuk van Achtkarspelen schoon had, wierp hij zich op het zuidelijke deel, beneden het Prinses Margrietkanaal. Vegter keek niet alleen in de bermen, maar vooral ook in de bermsloten daarlangs, waar vaak lege blikjes, plastic flesjes en glazen flessen lagen. ,,Uit die bermsloten kwam eigenlijk nog het meeste zwerfvuil. Sommige blikjes lagen daar al jaren, dat kon ik zien aan de houdbaarheidsdatum. Bij het sloothekkelen komen ze in het weiland terecht, echt bij tientallen. Met een beetje pech belanden ze dan, verhakseld door de cyclomaaiers, uiteindelijk in het veevoer voor de koeien. Die gaan daar echt dood aan als ze die scherpe stukken metaal in hun maag krijgen.’’

Zak vol tapijtafval

Opvallend noemt Vegter ook de lunchpakketten, die jeugd op weg naar school weggooit. ,,Brood met vlees of kaas, hele pakketjes, zo in de berm. Na schooltijd kopen ze dan natuurlijk iets wat ze lekkerder vinden. Maar het is niet alleen jeugd die verantwoordelijk is voor al het zwerfvuil. Zo kwam ik in de polder Oude Vaart veel kuilplastic en veel kleine stukken plastic buis voor de glasvezel kabel tegen. En langs een stuk weg nabij Twijzel, waar alleen auto’s rijden, heb ik zes zakken vuil gevonden, waaronder een plastic zak met afvalstukken van tapijt. Dat wordt allemaal zo uit de auto gekieperd. Verder kwam ik na oud en nieuw op heel veel plekken vuurwerkrommel tegen.''

Het schoonmaken was trouwens niet bepaald een schone klus, merkt de Buitenposter op. ,,Als ik 's avonds thuiskwam, zag mijn ‘werkkleding’ er niet meer uit. Op de laatste dag van de hele opruimactie vond ik in een bermsloot zo’n tien kilo macaroni met vlees, verpakt in een dunne plastic zak. Het laat zich raden wat er gebeurt als je aan die zware plastic zak trekt. Ik gleed in de sloot en stond tot mijn middel in het water. Dat is echt smerig. Nou, wat er dan door je heengaat!”

100 volle containers

In december had Vegter het eerste onderhoud met wethouder Max de Haan en een van zijn ambtenaren, begin februari het tweede met twee ambtenaren. De vuilopruimer kon goede cijfers op tafel leggen. ,,Op dat moment had ik 62 containers met zwerfafval opgeruimd en mijn prognose toen was dat ik op 100 volle containers uit zou komen over het totaal van 250 km weg. Dat is 1 container vol op 2,5 kilometer. Dat lijkt misschien niet zo veel, maar kijk maar eens hoeveel plastic zakjes, chipszakken, drinkpakjes en flesjes er in een container passen. Bij de gemeente schrokken ze er in elk geval wel van.’’

Het was een geslaagde eenmalige actie. Maar om het platteland en de dorpskernen echt schoon te krijgen, moest er meer gebeuren, vond Vegter. Hij drong er bij de gemeente zowel in die gesprekken als later in een brief op aan om onder andere een beheersplan te maken om het zwerfvuil aan te pakken en ook te controleren of iedereen zich daar aan hield. Verder pleitte Vegter voor voorlichting op basis- en middelbare scholen en onder verkeersdeelnemers en overleg met supermarkten, snackbarhouders en fastfoodketens om het probleem onder de aandacht te brengen .

Schoon

De gemeente ging niet mee in zijn plan. Achtkarspelen doet al mee aan Nederland Schoon, geeft het College van burgemeester en wethouders aan. In Friesland is gemeten hoe het zit met het zwerfafval en Achtkarspelen krijgt daarin het oordeel ‘Goed’. Voor de milieulessen op de scholen zijn al diverse lespakketten in gebruik, onder andere van het Centrum voor Natuur- en Duurzaamheidseducatie Pingo & Pet, dat jaarlijks de Himmelwike organiseert. Via Nederland Schoon is ook al het overleg met ondernemers geregeld en via de Vereniging Nederlandse Gemeenten wordt overlegd met de verpakkingsindustrie. De komende jaren kan dit leiden tot een ander of nieuw beleid, aldus het college..

Vegter zag in deze krant een verslag van de start van Nederland Schoon in Achtkarspelen, waarbij de wethouder schoonmaakmateriaal uitdeelde aan ondernemers en ambtenaren tijdens hun lunchpauze zwerfvuil zochten. ,,Zeker het eenmalig opruimen van zwerfvuil door de ambtenaren van de gemeente in hun lunchpauzerondje is van een andere dimensie dan het structureel schoonmaken van bermen en bermsloten langs de wegen’’, zegt Vegter. Hij is benieuwd welke resultaten dit heeft opgeleverd. ,,En de komende jaren nieuw beleid ontwikkelen? Dan ben je zo vier, vijf jaar verder. Zo lang kan dit volgens mij niet wachten.’’

Meer afvalbakken

Vegter doet daarom ook een oproep aan de politieke partijen om dit probleem serieus onder ogen te zien. De gemeente is van goede wil, vindt de Buitenposter. Dat bleek onder andere uit het plan om twintig vuilnisbakken te plaatsen in het buitengebied. Vegter zocht mee uit waar die het beste kunnen komen, maar met het plaatsen van die bakken alleen ben je er niet, zegt hij. Ook kwam bij de inventarisatie naar voren dat het een eerste goede aanzet is, maar dat er meer afvalbakken nodig zijn wil je op strategische plekken het zwerfvuil inperken.

,,Ze moeten ook op tijd worden geleegd en er is toezicht nodig, anders werkt het niet. Zonder toezicht krijg je er geen grip op. Daarnaast is voorlichting nodig. Vooral op scholen, maar het is niet een probleem van de jeugd alleen, er zijn ook veel volwassenen die troep zomaar weggooien. Maar het is vooral belangrijk dat de mensen zien waar de gemeente mee bezig is. De gemeente kan zich volgens mij niet verschuilen achter die score ‘Goed’, want als ik honderd containers afval vind, dan is er toch iets niet in orde. Ik leg de vinger op de zere plek en inderdaad, dat kan pijnlijk zijn. Maar het probleem blijft en ik zou graag willen, dat we dit gezamenlijk oppakken.’’

Don Quichot

Ja, hij voelt zich soms Don Quichot, die tegen windmolens vecht, erkent Bert Vegter. ,,Ja, een roepende in de woestijn. Als dit werk verder niet wordt opgepakt, dan is mijn missie niet geslaagd, dan heeft het niet geholpen. Dan heeft al dat werk geen zin gehad. Je moet de hele samenleving er van doordringen dat het anders moet, maar dan moet je toch ergens beginnen. Ik heb een aanzet gegeven. Het is een utopie om te denken dat er ooit helemaal geen zwerfvuil meer zal zijn, maar als we samen onze schouders er onder zetten, dan kan Achtkarspelen echt de schoonste gemeente van Friesland worden.''

Vegter erkent dat de basis voor het probleem bij de inwoners zelf ligt. Elk stukje afval in de natuur is daar gekomen door mensen die hun rommel niet opruimen. ,,Er is een verandering in mentaliteit nodig. Een schoner milieu krijgen we alleen als we daar samen ons best voor doen. Zo moeten bijvoorbeeld ouders hun kinderen leren dat ze afval niet weggooien. Of nog beter, ze moeten laten zien dat ze zelf hun afval opruimen.''

Corona

Door de corona is alles een beetje naar de achtergrond geschoven, maar die coronacrisis laat ook zien dat mensen hun gedrag wel kunnen aanpassen, als het moet. Vegter haalt er hoop uit voor zijn afvalprobleem. ,,De corona is een duidelijke vijand, een bedreigend probleem, daar kun je dood aan gaan. Een blikje of flesje in de berm, daar ga je niet dood aan. Maar als je je realiseert hoe al dat afval ons ecosysteem bedreigt... En mensen zijn een onderdeel van dat ecosysteem. We moeten er echt mee aan de slag, maar dan moeten de mensen het wel eerst willen zien.''

Tekst Fokke Wester